Bài Van-Xơ ngày vĩnh biệt ( Lu-Y A-Ra-Gông) Nguyễn Thụy Ứng dịch (4)

Chuyện xảy ra cứ như trong phim ảnh. Mấy tướng ấy bất thình lình ập vào. Chỉ thiếu căn hộ chúng tôi có cái cửa quay như ở khách sạn. Cùng lúc tám gã có mặt trong phòng chúng tôi trên tầng ba, thật tức thở. Lại đang mùa hè, các ông thử nghĩ xem. Chúng tôi đã sắp ngồi vào bàn, phải ăn tối sớm để tiết kiệm điện. Từ trong bếp Pô-lin đã hét tôi tống cổ họ ra cửa đi, món ăn nguội hết bây giờ. Họ thấy thế được một mẻ cười. Pô-lin bưng món xúp bước ra, thiếu chút nữa thì đánh rơi liễn xúp vì kinh ngạc. Nhà chúng tôi không rộng lắm, cũng không sang lắm, song chúng tôi lo giữ các thứ của chúng tôi, những vật có từ rất lâu nhắc nhở đủ mọi chuyện cũ. Chúng tôi có nhiều vật kỷ niệm hơn đồ đạc, còn sao nữa.

Tám gã. Tay xếp của họ là một gã to béo. Gã hất chiếc mũ boóc-xa-li-nô ra sau gáy để gãi hai bên thái dương. Có một gã rất gầy, nhưng hai bàn tay rất to, có thể nói là hai càng tôm hùm. Gã thấy cái gì cũng xắn tới như muốn vơ lấy tất cả. Những gã khác... Họ giống hệt trên hình vẽ, và không khó tính. Loáng cái tất cả đã lộn tùng phèo. Trong khi đó tôi trình bày với gã to béo, tôi phản đối vì nhớ rằng họ phải đưa cho người ta xem một tờ giấy, một lệnh khám nhà, còn sao nữa. Cả chuyện này cũng làm họ cười như nắc nẻ. Hình như ngày nay không còn làm thế nữa rồi. Đầu tiên Pô-lin la lên vì tấm phủ gi.ường của bà ấy. Chà ! nó đã lập tức bay tung lên, tấm phủ gi.ường ấy. Hết chỗ nói, họ có cái kiểu xoắn các khăn trải gi.ường như chiếc mùi soa bẩn, và lúc này đã có một gã chui vào tủ buyp phê, gã khác đứng trong tủ gương. Giấy má bay tứ tung, một hộp ghim vãi tung tóe dưới đất. Họ nhòm xuống dưới những ghế dựa, thọc những cái kim to tường vào đệm ghế. Hai ba gã chẳng làm gì khác ngoài việc làm chật nhà thêm. Hơn nữa, họ còn thô lỗ. Khi gã gầy đét gọi Pô-lin là mụ kia, tôi nổ ra: « À ! tôi xin ông, tôi xin ông. » Cả chuyện này cũng làm họ cười. Nói chung họ khỏe cười. Cái gã khám người tôi, vì có một gã khám người tôi, đã rũ cái ví của tôi, làm rơi ra chục mẩu giấy nhỏ vô ích mà tôi chưa có quyết tâm ném vào sọt giấy, một phiếu mua xà phòng. Gã gặng hỏi tôi đủ chuyện, và cứ khăng khăng muốn chùm chìa khóa của tôi có những công dụng mà tôi không biết. Gã to béo chộp lấy cái hộp xếp thư khảm vỏ trai mà chúng tôi đã mang từ Tơ-rê-po về. Gã đọc những phiếu tính tiền của bà thợ giặt, những bức thư của thằng An-phrêt, và chúng tôi phải cho gã biết những người trên các tấm ảnh là ai.

Trong nhóm người chụp ở Mơ-đông ba năm trước chiến tranh, tôi đã không nói được người đứng sau Mô-rit, em họ tôi, là ai : một chàng lực lưỡng có nốt ruồi trên má, một người bạn của Pi-sơ-ren, tôi tin là thế, nhưng chỉ biết đến thế. Gã thấy chuyện này đáng nghi, gã to béo ấy, thế là gã bắt đầu làm tình làm tội Pô-lin về chuyện này, để tìm cách làm chúng tôi nói không ăn khớp. Như bao giờ cũng vậy, Pô-lin cãi lại tôi: « Một tay bạn của Pi-sơ-ren ấy à ? Gã nhân tình của bà Gia-nô thì có, cái bà bán coóc-xê ấy... » Tôi đã không may nói rằng anh chàng bạn của bà Gia-nô tóc vàng, còn người này tóc nâu... Một khi người ta bắt đầu tranh cãi về màu tóc... Gã to béo chú ý tới cuộc đấu khẩu của chúng tôi: « Thôi, thôi, — gã nói, — hai ông bà thống nhất với nhau đi. » Tôi thấy thế mất hết bình tĩnh. Can gì đến hắn nếu đây là người bạn của Gia-nô hay... « Ông đừng cáu, — gã bảo tôi, — đó là điều tôi cần biết. » Rồi gã vỗ vỗ lên chiếc mũ boóc-xa-li-nô. Những gã không làm gì mà chỉ đứng ộn căn phòng, nom cứ như một bộ chày chơi ki (1). Giữa lúc nồng nực thế này.

(1) Trò chơi dùng một trái banh ném đồ những đoạn gỗ ném như những quả bầu thằng (n. d.).

Cuối cùng, tôi bảo thẳng vào mặt gã: khi đến nhà người khác, người ta bỏ mũ ra. Tung tất cả lên như thế đủ rồi đấy. Pô-lin gào lên. Bây giờ đến các áo gối của bà ấy bị tháo ra. Chắc chắn sẽ phải đưa hết đi giặt, một khi những bàn tay bẩn thỉu của họ đã đụng vào... Gã gày còm huýt sáo, vẻ đe dọa: « Này, mụ béo, — gã nói, và tôi có một cử chỉ phản đối, — nhớ giữ lễ phép đấy ! » Đến thế là cùng.

Trong bọn có một gã béo lùn, để bộ ria hung hung vàng, chắc hẳn là một thằng có những thói hư đốn. Gã chỉ chú ý cái máy khâu, không hề tại sao. Gã lôi cái ngăn kéo ra, dốc tất cả xuống đất, tháo các con suốt, gỡ chỉ và sợi tơ của các cuộn chỉ, xem xét với một sự tò mò quá xá từng mẩu thép, từng thứ phụ tùng dùng để vắt sổ hay để làm những việc gì mà tôi làm thế nào biết được, nói chung tất cả các vật lỉnh kỉnh mà Pô-lin coi như quí hơn hết trong nhà. Và gã lại còn ném bừa từng cái qua vai, rơi vào đâu chẳng cần biết. Ngay trò ấy cũng đã gây một cuộc cãi lộn với một thằng đồng sự bị một thứ gì đó đập vào cổ. Khi ấy tôi phải nói: « Thưa các ông, thưa các ông ! » Lần này câu nói không làm họ phá lên cười nữa, cả hai đồ xô đến nêu với tôi những câu hỏi về chính phủ.

Tôi không làm thế nào trả lời họ được do những tiếng kêu của Pô-lin. Bà ấy vật lộn với một gã to lớn, cố giằng lại bức ảnh chụp chúng tôi hôm cưới, bức có cái khung bạc ấy. Đến lúc những chiếc củi dìa nhỏ bay ra khỏi ngăn kéo tủ buyp phê thì những loảng xoảng át cả tiếng tôi nói. Cuối cùng tôi chỉ cho họ xem bức ảnh Thống chế đặt ở chỗ danh dự trên lò sưởi, bức chụp Thống chế đang vuốt ve một con chó (một bức chân dung gia đình, như thằng An-phrêt nói), nhưng việc này chẳng làm họ nhẹ nhàng bớt một xăng-tim nào. Gã to béo cười nhạo và tuyên bố, giọng không cho phép cãi lại: « Tất nhiên rồi, quá rẻ tiền, người anh em ạ. Tất cả chúng nó đều có cái này ở nhà, những thằng cha ấy. » Và những thằng khác gật đầu tán thành. Có thể thấy họ đã có kinh nghiệm về việc này.

— Nhưng người ta tố cáo chúng tôi về chuyện gì chứ ? — Pô-lin thút thít.

Gã to béo nhìn bà ấy đến rợn người :

— Thưa bà, người ta không tố cáo ông bà, — gã nói, — ông bà bị tình nghi, như thế còn tệ hơn đấy...

Như thế còn tệ hơn, đúng vậy. Gã gày còm vò nắn cái đệm loại thảm thêu mà Mi-sô, cô em vợ tôi đã làm hồi bắt đầu bị mù. Rồ, gã la lên khoái chí :

— Mình đã bảo mà !

Tôi không biết gã nói gì, chỉ biết gã bắt đầu giật tấm thảm thêu mũi và rắc dám lông chim bay tứ tung. Sau đó gã nói chắc chắn rằng gã đã cảm thấy bên trong có cái gì rắn rắn. Có lẽ gã có cảm thấy thật, song không tìm thấy. Pô-lin rú lên. Gã gày còm thô lỗ đặt luôn cái càng tôm hùm của gã lên miệng bà ấy, và tôi đã phải chịu đựng thế nào khi tôi phản đối. Các ông hãy chú ý rằng tôi đã sáu mươi hai, tôi biết cách cư xử đúng đắn và tôi tôn trọng pháp luật nước tôi, dù sao, khi họ động đến các bà...

— Thôi ông đừng làm rầm lên, — gã tóc hung khuyên tôi.

Sự thật là tức không thở được.

Hai gã thanh tra ngồi vào bàn ăn món xúp. Họ rót rượu vang cho nhau. Họ chạm cốc. Lúc tôi nhận xét về chuyện này với gã to béo, gã bảo tôi :

— Ông đừng tìm cách đánh lạc vấn đề.

Tôi cảm thấy rất phiền lòng. Vấn đề gì ? Tôi moi óc cố đoán xem tại sao chúng tôi có chuyến viếng thăm này: chắc hẳn có một bức thư nặc danh... Ngày nay con người đã trở nên tồi tệ như thế... Nhưng rốt cuộc nó có thể nêu chuyện gì, bức thư nặc danh ấy ?

Pô-lin định ngồi xuống chiếc ghế đệm bông thấp không có chân. Song gã còm nhom nghi ngay. Gã nhảy xổ đến, lôi cái ghế bà ấy sắp ngồi, giật viền đệm, dò bên trong. Một gã khác cấm Pô-lin mở cửa sổ, dù trong phòng rất nóng. Đã có lúc bà ấy định la gọi hàng xóm...

— Cuối cùng, thưa các ông, xin các ông nói cho tôi biết có gì làm tôi được hân hạnh ?...

— Hân hạnh, hân hạnh, ông sẽ trả tiền cho tôi uống rượu chứ ?

Tôi cũng muốn thừa nhận rằng mình đã quá lời: cuộc viếng thăm của mấy ông này không đúng là một điều hân hạnh cho tôi... nhưng...

— Nhưng sao ? — gã to béo vừa nói vừa ngồi phịch xuống chiếc ghế bành kiều Von-te, chiếc mầu đỏ và nâu, cứ như tất cả các việc này đã làm gã kiệt sức. — Cuối cùng ông đã làm tôi bực mình với các công thức đạo đức giả của ông, những nếu, những nhưng, những mà của ông. Có phải ông sắp hỏi cung tôi đấy phải không, có lẽ thế đấy hử ? Thế giới đảo lộn, Pơ-phép-phe ạ.

Gã gày còm quay lại, gã đang cặm cụi tháo đồng hồ, cái đồng hồ treo tường rất đẹp của tôi, với bộ máy nhìn bên ngoài thấy được, mỗi lần lên dây chạy được một trăm ngày... Sẽ phải đưa đi kiểm tra toàn bộ, chắc chắn là thế...

— Có gì thế, sếp ? — gã hỏi.

Gã kia thở dài :

— Pơ-phép-phe ạ, liệu tôi hỏi cung ông chủ, hay ông chủ hỏi cung tôi nhỉ ? Anh nghĩ thế nào, Pơ-phép-phe ?

Pơ-phép-phe giương cao hai hàng lông mày, vẻ hết sức bối rối :

— Tôi cũng đang tự hỏi...

— Thôi, kéo dài như thế đủ rồi đấy... Anh giấu máy móc dụng cụ ở đâu, anh hãy khai với chúng tôi anh cất giấu máy móc dụng cụ ở đâu, và nhanh nhanh một chút.

— Máy móc dụng cụ gì ?

Tôi thề rằng tôi chẳng có ý niệm gì về những máy móc dụng cụ mà gã muốn nói tới, nhưng gã lại thấy như thế quá thiếu thành thực, nên không để tôi nói nốt. Lúc ấy, hình như gã bỗng thay đổi ý kiến, gã hỏi đột tôi :

— Anh nghĩ thế nào về chính sách của thủ tướng La-van ? (1)

(1) Pierre Laval (1883 - 1945), đứng đầu chính phủ đầu sàng Đức Vi-si năm 1912, bị xử bắn về tội phản quốc (n.d.).

Tôi nghĩ thế nào về chính sách... Hình như đáng lẽ phải trả lời không cần suy nghĩ rằng việc suy nghĩ sẽ chứng minh rằng tôi nghĩ chính sách ấy đáng một cái gì tồi tệ hơn án treo cổ.

— À ! xin lỗi, — tôi nói, — đó là ông nói...

Gã kia nhún vai :

— Đến cái dũng cảm nói lên quan niệm của mình cũng không có.

Tớ cố giải thích với gã rằng tôi ngạc nhiên trước câu hỏi của gã. Chưa từng có ai hỏi tôi...

— Điều đó cho một ý niệm, — gã đội mũ boóc-xa-li-nô khoái chá, — về những kẻ ông lui tới !

Gã gầy còm hưởng ứng bằng một tiếng kêu nghe gần như « hừm »!. Tìm cách gỡ tội cho mình cũng hoài công.

Tôi muốn nói rằng tôi chẳng nghĩ gì về chính sách của thủ tướng La-van, cũng như chính sách của bất kỳ thủ tướng nào khác. Có những người quan tâm đến những điều như thế, tôi thì không. Nếu người ta đặt một người lên đứng đầu chính phủ thì chắc phải có những lý do để làm như thế. Một khi tôi không nhận thấy các lý do ấy, tại sao ông lại muốn nhận xét về chính sách của ông ấy ? Nếu ông ta áp dụng chính sách ấy, chắc hẳn chính vì thế người ta đã đặt ông ta vào địa vị của ông ta... như vậy... Tất nhiên tôi đã không giải thích được những điều đó cho gã to béo, gã đâu có nghe tôi nói, và hình như gã nêu cho tôi những câu hỏi chỉ để có cái thú nghe các câu hỏi được nêu ra.

Tất cả các áo xống của Pô-lin, cũng như của tôi, đều bị ném tung xuống đất. Gã béo lùn để bộ ria hung hung vàng leo lên một chiếc ghế dựa và lục lọi lung tung những cái hộp cac tông trên nóc tủ, lòi ra những cành hoa giả, một chiếc tạp dề đen mà thằng An-phrêt mặc hồi đi học mẫu giáo, mọi thứ giẻ rách... Nom căn phòng thật là thảm hại. Hai gã chết đói đánh sạch liễn xúp, rồi một gã la lên :

— Còn món thứ hai ?

Đùa dai thế này là cùng. Khi trò đùa đã dịu một chút, gã to béo kéo chiếc mũ boóc-xa-li-nô của gã xuống sát lông mày :

— Hình như ông nghe những đài phát thanh nước ngoài phải không ?

Đấy nhé, lúc nãy tôi đã nghĩ thế nào: một bức thư nặc danh, chuyện này chỉ có thể do một bức thư nặc danh.

— Tôi, — tôi nói hết sức thành thực, — tôi thì ngay đến Đài phát thanh Quốc gia cũng chẳng nghe.

— À, Ông không nghe Đài phát thanh Quốc gia. Ghi vào đi. Pơ-phép-phe, rằng thân sĩ đã trâng tráo khoe không nghe Đài phát thanh Quốc gia.

— Nhưng...

— Không có nhưng gì cả. Nhưng tại sao ông không nghe Đài phát thanh Quốc gia mà lại nghe những đài phát thanh nước ngoài ? Ông thấy các đài ấy thú vị hơn phải không ? Có lẽ nhiều tin tức hơn phải không ? Tốt hơn, ai biết được... Thật là trâng tráo.

— Ông muốn tôi nghe Đài phát thanh Quốc gia bằng gì bây giờ? — tôi nói được một câu.

— Bằng gì à ? Chả ! Ông đừng giả bộ ngớ ngẩn, người anh em. Bằng gì ? tất nhiên không bằng mông đít tôi... mà bằng cái đài thu thanh của ông...

— Nhưng tôi không có mông đít...

Cũng cần hiểu cho. Tôi đã buột miệng nói trệch trong lúc sôi nổi: vốn là tôi muốn nói tôi không có đài thu thanh. Câu nói đã gây một trận ầm ĩ ghê gớm !

— Này, ông già loắt choắt kia, ông muốn tỏ ra hóm hình phải không ? Nhưng nếu tôi cứ bằng vào câu chữ ông nói và kiểm tra xem ông có mông đít không thì sao ?

Tôi đỏ mặt rất ghê, và tôi hết sức xin lỗi. Nhưng đúng là như thế, mấy ông ấy dồn tôi nhiều quá, tôi đã nói mà không còn biết mình nói gì nữa, tôi chỉ muốn nói rằng tôi không có đài thu thanh, nếu thế tại sao người ta lại muốn tôi nghe Đài phát thanh Quốc gia ?

— Dĩ nhiên rồi... Nếu ông không có đài thu thanh.. Song cũng cần phải xem ông có đài thu thanh hay không... Và nếu ông không có đài thu thanh thì làm thế nào ông nghe được các đài phát thanh nước ngoài ?

— Nếu vậy, đúng thế, tôi xin hỏi ông...

— Ông ấy hỏi tôi, Pơ-phép-phe ạ, ông ấy hỏi tôi. Thế giới lộn đầu đuôi rồi ! Ai hỏi ai hử ? Ông hãy cố giữ thái độ cho đúng. Nào, vậy thì ông bắt các đài phát thanh nước ngoài bằng cách nào ?...

— Nhưng tôi không bắt các đài ấy.

Gã to béo huýt một tiếng sáo dài :

— Ông thấy chưa ? Trước hết ông đã mất quá nhiều thì giờ để tìm ra cách nói như thế... Ông không bắt các đài phát thanh nước ngoài... Thằng nào nói cũng như nhau. Ông cũng phải có thêm óc tưởng tượng một chút...

— Nhưng tôi không cần có óc tưởng tượng...

— Con người bao giờ cũng cần có óc tưởng tượng. Nhất là trong hoàn cảnh ông đang đưa mình vào...

— Nhưng trong hoàn cảnh thế nào...

— Ông hãy hiểu rằng tôi là người hỏi cung ông. Này bà lại đây...

Cái gã tên là Pơ-phép-phe đẩy Pô-lin đến cạnh tôi. Mấy gã ngậm tăm vẫn đứng ộn căn phòng, nom như những cái chân nến. Tôi muốn bảo Pô-lin đừng mất bình tĩnh, tất cả sẽ được làm rõ ràng, đây chỉ là một bức thư nặc danh thôi. Nhưng Pơ-phép-phe đã đặt cái càng tôm hùm của gã lên miệng tôi, và nói đầy de dọa :

— Không có cái trò như thế, cô nàng... Không được phép hỏi ý kiến nhau.

Đến lúc này gã tóc hung sục sạo lung tung từ nãy trong những rèm cửa sổ bỗng làm một cái bật ra, rơi ụp xuống, thật là thảm hại.

Bây giờ gã to béo lại bắt đầu làm tình làm tội Pô-lin về Đài phát thanh Quốc gia và các đài phát thanh nước ngoài... Thấy bà ấy thề rằng nhà chúng tôi không có máy thu thanh, gã quát lên :

— Bà nói thế vì đã nghe thấy chồng bà nói như thế.

Tôi cố giải thích rằng có lẽ sau ba mươi nhăm năm lập gia đình, đây là lần đầu tiên người ta không chú ý gì đến lời tôi nói.

— Các ông thấy rõ đấy, — Pô-lin kêu lên, — chúng tôi có máy thu thanh đâu.

Cái mũ boóc-xa-li-nô trở về chỗ cũ của nó trên cái gáy đỏ ửng, để lộ cái trán bắt đầu hói đầm đìa mồ hôi. Gã to béo giơ ngón tay trỏ bên phải :

— Phải có chút lô-gich, thưa bà, phải có chút lô-gich mới được. Sao bà có thể muốn tôi thấy rõ một cái gì không có ở đây ? Đối với cánh đàn bà bao giờ cũng thế này, Pơ-phép-phe ạ.. Có hai điều không nên hỏi đàn bà: lô-gich và bây giờ mấy giờ...

— Nhất là khi các ông đã phá cái đồng hồ treo tường.

Đúng như thế, nhưng tôi run lên trước sự táo tợn của Pô-lin. Tôi khâm phục bà ấy. Ba mươi nhăm năm nay tôi đã khâm phục bà ấy và bực mình vì bà ấy.

— Thưa bà, bà hãy cẩn thận về các lời lẽ bà dùng. Phá cái đồng hồ, nói vội quá đấy...

— Và làm cũng quá nhanh...

— ... nhưng cần phải chứng minh là như thế. Tiếng biết đâu trước đây nó có chạy hay không, cái đồng hồ này ? Trong đó chưa biết chừng ông bà đã giấu truyền đơn...

— Làm sao ông lại muốn giấu những vật trong đó, một khi nhìn qua mặt kính có thể thấy rõ tất cả bên trong ?

— Đó là một điều rất tế nhị, thưa bà yêu qui, tế nhị lắm, và bà chưa làm chúng tôi quen với những ý nhận xét xác đáng như thế...

Pô-lin nổi giận, bà ấy nghĩ rằng gã bảo bà ấy không xác đáng (1). Tôi đã phải nói xen vào và bảo Pô-lin rằng bà ấy tự đưa mình vào chỗ sai trong khi chúng tôi chẳng có gì đáng tự trách mình. Thế là Pô-lin nổi giận luôn với tôi. Như thế cũng chẳng giải quyết được gì.

(1) Tiếng Pháp, « không xác đáng » (impertinent) nghĩa gần như « thiếu lễ độ » (n.d.).

— Dù sao, nếu chúng ta quay về chuyện các đài phát thanh nước ngoài nhỉ ? Như vậy ông bà nói rằng ông bà không nghe các đài ấy vì không có máy thu thanh phải không ?

Tôi thấy điều đó rõ ràng rành. Đối với gã thì không.

— Người ta nói rằng tôi không có đài thu thanh, thế là người ta tưởng đã nói xong xuôi... Nhưng... Đến đây gã lôi chiếc ghế bành kiều Von-te về phía trước và cũng ngả người về phía trước, hai bàn tay đặt trên hai bên đùi.

Tôi thấy gã đeo một sợi dây bằng vàng ở cổ tay trái.

— Nhưng.. ông là có thể chứng minh rằng ông bà không có máy thu thanh không ?

— Ông cứ tự mắt nhìn xem...

— Không phải tôi, gã tuyên bố, long trọng, — phải đưa ra những bằng chứng, mà ông và bà phải đưa ra.

Ngón tay trỏ của gã chỉ vào tôi, rồi vào Pô-lin.

— Chỉ còn thiếu cái trò tôi phải đưa ra bằng chứng về việc ông bà không có máy thu thanh ! tôi thì tôi làm thế nào biết được ông bà có máy thu thanh hay không ? Ông bà sẽ nói với tôi rằng tôi không thấy có ở đây. Liệu đó có là một lý lẽ hay không ? Trước hết tôi còn chưa nhìn xem hết ở đây...

Gã đưa mắt nhìn quanh một lượt cuộc khuấy đảo lớn trong nhà chúng tôi.

— Các nhân viên của tôi, — gã mỉm cười nói, — mới xem xét hiện trường một cách rất hời hợt... Trong bếp không có gì à, Pơ-ti-pông ?

Pơ-ti-pông và một gã khác đang ở trong bếp, hai thằng chết đói lúc nãy đang lục lọi các ngăn kéo. Hai gã đồng thanh trả lời :

— Không, báo cáo sếp, — với thức ăn đầy miệng.

Tôi không biết hai gã đã có thể mò được những gì trong ấy, ở thời buổi này, nhưng Pô-lin bao giờ cũng giấu không cho tôi biết các món dự trữ mà tôi phải tự hỏi không biết bà ấy làm thế nào có được.

— Nếu thế, liệu việc ấy có thể chứng tỏ được cái gì ? — gã to béo nói tiếp. — Cái máy thu thanh của ông bà có thể được để ở chỗ khác, đưa đi chữa. Ông bà đã được báo trước, ông bà đã cho nó chuồn đi. Vả lại tôi đã không thấy ông bà ngạc nhiên khi chúng tôi đến thăm, ông bà đã chuẩn bị sẵn các câu trả lời, cách tự vệ của ông bà...

— Tôi thề với ông...

— Ông đừng nên thề. Như thế không đẹp đâu. Thề rồi sau bao giờ cũng phải hối. Nhưng cuối cùng, ông bà bãy thú nhận rằng ông bà nghe đài phát thanh nước ngoài đi, để chúng tôi khỏi mất thì giờ... ông bà cũng khỏi mất thì giờ...

Gã trở nên vui vẻ, dễ thỏa thuận, rất đột ngột.

— Nói riêng giữa chúng ta, nghe đài phát thanh nước ngoài cũng chẳng phải tội lớn lắm... mọi người đều nghe... Chúng tôi biết rất rõ... Tôi nói với ông bà thế đấy... Hơn nữa, điều đó cũng dễ hiểu... thú vị hơn Đài phát thanh Quốc gia... Nhiều tin hơn... tốt hơn Đài phát thanh Quốc gia...

Nhưng tôi vẫn một mực :

— Tôi chẳng biết gì cả, vì tôi cũng không nghe Đài phát thanh Quốc gia.

Gã giơ hai tay lên trời :

— Giữa chúng mình với nhau còn vờ vĩnh làm gì. Chiến tranh kéo dài quá lâu, mọi người đều chán ngấy, tôi hiểu lắm. Nếu vậy, một lần nào đó, cũng ngẫu nhiên thôi, bên cạnh cái máy thu thanh...

— Nhưng tôi không có máy thu thanh cơ mà !

— Ông đừng luôn luôn ngắt lời tôi như thế : làm người khác khó chịu đấy ! Một lần nào đó, ngồi bên cái máy thu thanh của mình, người ta xoay cái núm, rơi vào chỗ bị nhiễu, người ta tìm cách khử nhiễu, vẫn nghe không rõ, người ta muốn nghe rõ hơn... Ô i! đó không do ác tâm ác ý: vì trò chơi, vì thể thao thôi... Người ta không là một kẻ âm mưu lật đổ vì nghe đài phát thanh nước ngoài... Nếu không sẽ phải nghĩ rằng toàn nước Pháp đang âm mưu lật đổ... Thật ra cũng có phần đúng... Nhưng suy đến cùng thì cũng chẳng có gì nghiêm trọng... người ta nghe chút ít... người ta âm mưu chút ít... cũng không có ý định xấu... Thế nào ông thú nhận chứ ?

Vì tôi lắc đầu, gã đổi giọng, trở nên đe dọa:

— Ông không chịu thừa nhận à ? Được, được. Chúng tôi sẽ truy cứu vụ này. Sau cái kiều lật léo mà ông đã nói về thủ tướng La-van...

— À ! Xin phép ông...

— Tôi không cho phép gì cả ! Người ta đã cho phép nhiều quá rồi. Chính vì thế chúng đang ở tình thế chúng ta đã rơi vào. Những kẻ nói xấu thủ tướng La-van, đó là một « test » (1). Có lẽ ông không biết một « test » là gì phải không? Pơ-phép-phe, ông ấy không biết một « test » là gì.

Thử nghiệm (n.d.).

Gã có một cử chỉ mệt mỏi, thất vọng. Dù biết một « test » là gì, tôi cũng chẳng thừa hơi giải thích cho gã. Bây giờ gã nói cho Pơ-phép-phe nghe :

— Anh thấy không, Pơ-phép-phe, bao giờ anh ở trong nghề cũng lâu như tôi, đôi khi anh cũng sẽ có cảm giác mệt mỏi khi nghĩ tới những con người mà chúng ta bắt buộc phải tiếp xúc, va chạm trong cái nghề của chúng ta. Nói theo kiểu trí thức. A la la ! Một thế giới khá láo nháo. Luôn luôn phải có thể đối phó với họ, thận trọng khi dùng từ ngữ, lựa chọn từ ngữ của mình. Anh làm sao có thể muốn công việc tiến hành được tốt ! Lại phải sử dụng một ngôn ngữ là mẫu mực về trong sáng và giản dị. Anh hãy tưởng tượng trong tiếng Đức... đấy anh xem trong tiếng Đức, cái tay hiến binh dã chiến Đức ấy hôm nọ nói với tôi rằng có những từ sáu mươi, bảy mươi chữ... Như vậy, anh tưởng tượng xem.,. Thế mà, với những anh chàng ngớ ngẩn này, chỉ một từ tiếng Pháp nhỏ, bốn chữ, như « test »...

Bỗng gã ngừng lời, vẻ như hết sức do dự :

— Tôi không lầm đâu, bốn chữ, Pơ-phép-phe ạ... t, e, s, t; từ này không thêm e câm ở cuối, « test », « teste » hay « test »? Không tôi nghĩ từ này chỉ có bốn chữ thôi...

Đến đây gã nhìn tên cấp dưới, vẻ mặt, vừa khinh bỉ vừa kẻ cả :

— Bốn chữ, Pơ-phép-phe ạ... Nhưng tôi chờ đợi ít nhất anh cũng nêu với tôi một nhận xét. Một từ ngắn tiếng Pháp gồm bốn chữ... điều đó không gợi cho anh một ý gì à ?

Pơ-phép-phe cho thấy trên cả bộ mặt gã một sự lo ngại sâu sắc. Sếp của gã muốn nói gì thế nhỉ ? Một từ gồm bốn chữ ư ? Gã không biết có nên cười hay không ? Gã đưa mắt nhìn các đồng sự, những gã đang đứng đấy như những cái chày đánh ki. Song bọn họ chẳng giúp được gã chút gì.

— Một từ ngắn tiếng Pháp, anh là một thằng ngu si đần độn. Đó không phải là một từ tiếng Pháp, đó là một từ tiếng Anh đấy, Pơ-phép-phe ạ, một từ tiếng Anh đấy... Ờ, đừng làm cái vẻ chính chuyên như thế, bây giờ người ta vẫn có thể dùng một từ tiếng Anh mà không vì thế là một thằng thân Anh. Chẳng hạn cái từ « trust »..., Đấy, đó là một từ tiếng Anh, nhưng dù sao nó cũng nằm trong số các từ ngữ của Cách mạng Quốc gia. Cần phải gọi tên nó ra mà đấu tranh chống nó. Tất nhiên là chống các « trust » chứ không các « test », anh đần lắm.

Pô-lin đã dại ngắt lời gã. Đó là cái kiểu của bà ấy, tôi đã luôn luôn bảo bà ấy thế, nhưng bà ấy có nghe đâu.

— Về cái chuyện tơ-rơt, — bà ấy nói, — thế liệu các ông có xéo đi không ?

Cần phải nhận rằng như thế là rất không đúng đắn, vả lại câu nói chẳng ra đầu ra đũa gì cả. Gã to béo và Pơ-phép-phe làm ầm lên một mẻ. Tôi cố hết sức can:

— Bà Pô-lin nhà tôi vốn thế đấy, ông thanh tra ạ, đã ba mươi nhăm năm nay...

— Cũng tài đấy, — gã kêu lên chua chát, — nếu ông chịu được bà ấy ba mươi nhăm năm. Là tôi thì ch.uyện ấy không kéo dài được ba mươi nhăm phút đâu.

Đến lúc này mấy gã lục lọi trong bếp vác mặt ra với chai dầu ăn. Pơ-ti-pông nói, vẻ mừng rơn :

— Báo cáo sếp, sếp xem đây này, chợ đen. Có gần một lít dầu.

Pô-lin tự vệ :

— Một chai đấy. Các ông hãy xem đáy chai. Suất ăn tháng bảy đấy.

Gã to béo không chịu nghe gì cả :

— Chợ đen, chợ đen. Họ nghe đài phát thanh địch và họ mua dầu chợ đen.

Đến đây thì tôi phải can thiệp. Chuyện này quá phi lý. Nhưng tôi không nói thế, các ông nên thấy thế, vì tôi đã hiểu rằng nói cũng chẳng giải quyết được gì. Gã to béo hoa chân múa tay :

— Tôi tịch thu, tôi tịch thu, trong khi đất nước đang thiếu chất béo, thành tích ông bà khá đấy.

Chuyện này làm Pô-lin tuyệt vọng. Dầu ăn của bà ấy, các ông cũng hiểu.

— Thôi, thế này quá lắm rồi, — gã to béo kêu lên. — Các người muốn âm mưu lật đổ thì âm mưu lật đổ, nhưng đừng làm những con người đau khổ chết đói. Còn những kẻ như các người, nước Pháp làm thế nào vươn dậy được.

Rồi lại cái lối đổi giọng đã từng làm tôi ngạc nhiên :

— Nào, bà hãy cho tôi biết rõ kẻ nào bán dầu này cho bà...

— Tất nhiên đó là bà Đơ-la-vi-nhet... — Pô-lin nói.

— Sao, sao? Đơ-la-vi-nhet, ghi vào đi, Đơ-la-vi...

— ... ở hiệu Liên hiệp Bến tàu, bà Đơ-la-vi-nhet, bà chủ hiệu tạp hóa của chúng tôi.

— Ở phố này à ?

— Tất nhiên, ngay cạnh... Chuyện hoàn toàn tự nhiên. Vì đó là bà chủ hiệu tạp hóa của chúng tôi...

— Thế mụ ấy đã bán cho bà bao nhiêu ?

— Quả thật tôi cũng không biết, cái giá gì... cái giá...

— Tám trăm phrăng một lít, phải không ?

— Ông không diên đấy chứ ? Ôi ! xin lỗi ông thanh tra...

Rốt cục là một sự hiểu lầm không thể tưởng tượng. Họ đã chất một lô những thứ lên bàn viết sau khi ném tấm dạ trải bàn xuống đất : cuốn nhật ký cũ của tôi, những hóa đơn khí đốt, chai dầu ăn, một cuốn truyện trinh thám mà họ thấy khả nghi vì tên là Tội ác ở Vi-si, nói chung toàn những thứ lặt vặt. Và một gã từ nãy không nói năng gì cứ hì hục lăng xăng bên cạnh các chiến lợi phẩm của họ để thảo một biên bản khám nhà, rồi họ đưa tôi ký. Tôi muốn đọc trước khi ký. Nhưng hình như cả việc này người ta cũng không làm. Cuối cùng tôi đã ký cho yên chuyện. Một trong những gã ngậm tăm chùi giầy bằng khăn trải bàn. Gã to béo cầm lấy tờ giấy, thổi phù phù lên chữ ký, và đưa tờ giấy ra xa một chút như để đọc. Gã đọc chữ ký của tôi. Gã nhíu hai hàng lông mày. Rồi gã đưa tờ giấy tới gần mắt, và lại đưa ra xa. Gã lên cơn thịnh nộ.

— Đùa cái kiểu gì thế này ? Ông ký thế nào hử ?

Tôi hơi khom lưng.

— Bằng họ của tôi. Đó là họ của tôi, không may là thế.

— Sao, không may ? Ông tự xưng họ của ông là...

— Pê-tanh... Rô-be, tôi, Rô-be Pê-tanh... Chuyện này có phần phiền cho tôi trong khu phố... Nhưng tôi không làm thế nào được, đó là họ của tôi... Ồ ! nhưng chúng tôi không là họ hàng với nhau đâu.

Viên thanh tra tức điên lên. Tôi đã gây chuyện gì thế này ? Cuối cùng tôi lấy giấy tờ của tôi ra, chứng minh rằng tôi không chế giễu gã, rằng họ của tôi đúng là như thế, cả ông cụ tôi nữa, ông già đáng kinh đáng thương ấy. Nếu biết trước, có lẽ chúng tôi đã đổi họ. Nhưng đối với bố tôi, hồi cụ còn trẻ, đó chỉ là một họ, như những họ khác...

— Thôi đủ rồi.

Chiếc mũ boóc-xa-li-nô lại ụp xuống mặt gã.

— Các câu nói đùa của ông thật không đúng chỗ... Nhưng nếu họ của ông là... như ông nói... thi ai là Xen-li-e, Xi-mông Xen-li-e ? Phiền quá. Ông không nhầm đấy chứ ? Chúng tôi cần phải đến kiểm tra nhà một tên Xen-li-e nào đó, Xi-mông... Nào, thế ở đây số bao nhiêu ?

— Số bao nhiêu ?

— Tôi muốn nói trong phố này... số nhà...

— Mười tám...

— Tai họa, nhà hẳn số mười sáu, tay Xen-li-e ấy...

Đến lúc này, như bao giờ cũng vậy, Pô-lin đã tưởng có thể phản công giành phần thắng. Thế là bà ấy la lên :

— À ! lại có thể như vậy được, các ông không biết đếm đến số mười tám mà lại áp đảo nhà người ta để làm lung tung.

Lại lần nữa, thật chẳng ra đầu ra dã gì cả, vì các số nhà không tính từ một đến mười tám, mà tính cách từng số, hơn nữa, nếu người ta biết đếm đến số mười tám thì đó cũng không là lý do để có quyền làm lung tung ở nhà người khác. Gã to béo không để bà ấy nói nốt :

— Nhưng ông đã ký vào biên bản, — gã nói thêm, — vì thế vụ này sẽ được truy cứu...

Tôi ra sức phản đối, nói rằng nếu biết trước tôi đã không ký, nhưng tôi đã ký và tôi đã ký.

— Bị mắc bẫy rồi nhé, — Pô-lin nói, — ông thì chẳng bao giờ khác.

Lóang cái gã đội mũ boóc-xa-li-nô đã thu bộ chày chơi ki của gã.

Cả bọn đã xéo như đã tới, ào cái là biến... Nhưng mang theo chai dầu ăn, các biên lai khí đốt, và biên bản, chưa nói vài chiếc bánh bích-qui bơ vơ thêm phút chót. Gã gày còm ra cuối cùng. Gã quay lại, quả đấm cửa trong cái càng tôm hùm, và chì « hừm ! » một tiếng với chúng tôi. Đó là tiếng hô chiến thắng của họ.

Hay thật. Nhà cửa nom thật đẹp đẽ. Đúng là nơi chứa đồ vứt đi ! Thảm hại nhất là những dám lông chim trong cái đẩy và tấm rèm cửa đổ xuống. Tôi tiếc rẻ nhìn chai lít cạn (từ nay đến thứ ba chúng tôi sẽ không có rượu vang), và món xúp bị đánh sạch...

Pô-lin không nguôi giận. Tất cả do lỗi của tôi. Tôi được nghe không thiếu tên chim nào. Tệ nhất là chuyện anh chàng bị coi là nhân tình của bà bán coóc-xê. Sao thế, anh chàng coi như... hở Pô-lin ? Bà ấy nói tất nhiên đó là người bạn của nhà Pi-sơ-ren, nhưng tại sao tôi cứ phải lôi nhà Pi-sơ-ren vào chuyện này, phải nói đến họ trước mặt cảnh sát ? Tại sao tôi không nên đả động đến họ, tôi không hiểu...

— Ông cũng biết đấy, — bà ấy nói, — ông đừng giả bộ ngớ ngẩn quá mức ông như thế thật, con trai nhà họ đang đi theo Đơ Gôn...

— Ô phải, nhưng họ không thể đọc thấy ch.uyện ấy trên tấm ảnh cũ này!.. Vả lại đó chỉ là một người bạn của họ... đã bị chẹt xe chết, như tôi còn nhớ rất rõ, trừ phi xưng phổi...

Bất thình lình bà ấy làm sao thế, Pô-lin ấy ? Bà ấy chẳng còn nghĩ gì đến nhà Pi-sơ-ren, cũng như bà chủ hiệu coóc-xê nữa. Tôi định ra mở cửa sổ, cho thoáng một chút, nhưng bà ấy không cho tôi mở.

— Mặc cái cửa sổ đấy, ông vào trong này đã ! — bà ấy kêu lên.

Bà ấy chạy lao vào bếp, tới bức tường trong cùng. Tôi xem đồng hồ. Lạy Chúa tôi, đúng rồi. Thế là chúng tôi vào ngồi cạnh cái bếp ga, vểnh tai nghe. Trong căn hộ bên cạnh, nghe thấy cái giọng gào hết sức to :

— Hôm nay là ngày thứ 753 cuộc ĐẤU TRANH của nhân dân Pháp giành giải phóng...

Pô-lin có một cử chỉ phẫn nộ :

— Lũ chết tiệt, — bà ấy nói, — thiếu chút nữa chúng nó làm mình lỡ nghe bản tin.