Người dân còn sống sau vụ đánh bom Hiroshima: Những ký ức không thể nào quên

tama_lovely

“This world is merciless.”
Thành viên thân thiết
Tham gia
25/11/2012
Bài viết
201
(kenhsinhvien.vn) Gần 75 năm sau vụ đánh bom huỷ diệt giúp chấm dứt Thế Chiến thứ hai, thành phố này đã trở mình. Nhưng những ký ức và bài học chiến tranh vẫn còn âm ỉ.

atomic-bomb-hiroshima-mushroom-clouda.jpg

Cột khói hình cây nấm cuồn cuộn trên thành phố Hiroshima, Nhật Bản ngày 6 tháng Tám năm 1945, sau khi Hoa Kỳ thả quả bom nguyên tử đầu tiên được sử dụng trong chiến tranh. Ba ngày sau, quả bom nguyên tử thứ hai đã phá huỷ thành phố Nagasaki. Nhật Bản đầu hàng ngày 15 tháng Tám, kết thúc Thế Chiến thứ hai.
ARCHIVO GBB/CONTRASTO/REDUX
ẢNH CHỤP BỞI HIROKI KOBAYASHI


Chín ngày sau vụ thả bom nguyên tử ở Hiroshima, sau khi mẹ cùng đứa em trai 12 tháng tuổi qua đời và ngôi nhà bị thiêu rụi, cậu bé Masaaki Tanabe 7 tuổi đã phải chứng kiến cảnh cha mình hấp hối. Ông trăn trối: “Chẳng có tương lai nào ở một sĩ quan quân đội cả.” Là kẻ thù không đội trời chung với nước Mỹ, cha của Tanabe đã hy sinh khi thanh kiếm vẫn giắt bên người. Ông nội Tanabe muốn giữ lại thanh kiếm của con trai, nhưng lực lượng chiếm đóng đã đến và cướp lấy nó. “Quân đốn mạt,” cậu bé Tanabe thầm nghĩ. Cậu đã quyết chí trả thù nước Mỹ.

Thật xót xa. Cậu chẳng còn gì và hầu như không còn ai để mất. Nhà của cậu từng nằm bên cạnh Hội trường Xúc tiến Công nghiệp tỉnh Hiroshima, toà nhà có mái vòm xương hiện là biểu tượng được gìn giữ như một lời kêu gọi từ bỏ vũ khí hạt nhân.

Giờ đây đã ngoài 80, Tanabe vẫn là một người đàn ông đẹp mã, hàm vuông vắn và lông mày ngả bạc. Ông là hiện thân của truyền thống trong bộ trang phục jinbei xám có tay áo rộng. Ông cũng là người tháo vát và dễ thích nghi. Ông trở thành nhà làm phim và học đồ hoạ máy tính để có thể dựng nên phiên bản không gian mạng của thành phố từng bị quả bom xoá sổ. Kết quả là: “Lời nhắn từ Hiroshima”, bộ phim gồm các cuộc phỏng vấn với những người còn sống ngày 6/8/1945, vụ thả bom đã giết chết 200.000 người, cùng với vụ thả bom nguyên tử ở Nagasaki ba ngày sau đó, buộc Nhật Bản đầu hàng trong Thế Chiến thứ hai, và mở đường cho cuộc đổ bộ không cần thiết của quân đồng minh lên Nhật Bản đã khiến hàng triệu người thiệt mạng.

Câu chuyện của người sống sót


atomic-bomb-hiroshima-hibakusha-tanabe-nou.jpg

Là cư dân của Hiroshima, Masaaki Tanabe, giờ đã ngoài 80, chỉ mới 7 tuổi khi quả bom thiêu rụi ngôi nhà ông gần khu vực bình địa, giết chết cả cha mẹ và em trai ông, cùng khoảng 135.000 người khác. Nỗi đau và cơn giận trong ông kéo dài suốt nhiều năm trời. Nhưng khi con gái ông kết hôn với một người Mỹ, ông đã nguôi ngoai trước một thế giới đã đổi thay.

atomic-bomb-hiroshima-naoe-takeshima-red-cross-nurse.jpg

Naoe Takeshima là sinh viên điều dưỡng lúc quả bom đánh xuống. Suốt nhiều tháng, bà dành ra hàng giờ liền trong bệnh viện Chữ Thập Đỏ chật ních người, săn sóc cho người bị bỏng và đang hấp hối, làm việc đến kiệt sức và không để tâm gì đến cái chân bị thương của mình. Giờ đây khi 92 tuổi, bà nghỉ hưu không làm y tá trường học nữa và đang sống trong viện dưỡng lão.

atomic-bomb-hiroshima-teruko-ueno-red-cross-nurse.jpg

Teruko Ueno, 90 tuổi, ngồi nghỉ bên gốc cây còn sống sau vụ đánh bom nguyên tử. Chị của bà không may mắn như vậy: Chị bà đã chết do nhiễm phóng xạ bốn, năm năm sau vụ đánh bom. Giống như nhiều hibakusha khác, hay những người còn sống khác, chị của Ueno và nhiều bạn bè đã phải chịu sự kỳ thị từ những người Nhật khác vốn luôn xa lánh người nhiễm phóng xạ.


Tanabe không thể ngờ được những thay đổi đột ngột đang chờ đợi ông và Nhật Bản. Con gái ông kết hôn với một người Mỹ và định cư ở Hoa Kỳ. Tanabe đã đấu tranh tư tưởng một khoảng thời gian dài vì con gái mình đã tha thứ cho kẻ thù. Hai, ba năm sau hôn lễ, Tanabe đã tìm ra bức thư con gái ông để lại dưới đế tượng Phật bằng đá ở tỉnh Yamaguchi, nơi ông nội của cô, cha ruột Tanabe, qua đời. Trong thư, cô xin tha lỗi nếu mình có làm ông nội cảm thấy thất vọng. Nhiều năm trôi qua, Tanabe, giống như nhiều người ở thế hệ của ông, đã nguôi ngoai trước một thế giới đã đổi thay.

75 năm sau khi chiến tranh kết thúc, câu chuyện của Tanabe trở thành câu chuyện của Hiroshima, và cũng là của chính bản thân nước Nhật: sự pha trộn giữa truyền thống và hiện đại, giữa quyết tâm không bao giờ tha thứ cũng như lời hứa không để lịch sử rập khuôn. Và giống với Tanabe, những sự kiện công tư đã kéo hai kẻ thù cũ là Nhật Bản và Mỹ đến một tương lai chung.

Ngày 6 tháng Tám hằng năm, cả thành phố đều tỏ lòng thành kính tới hơn 135.000 nạn nhân của bom nguyên tử, khắc thêm những cái tên vào bia tưởng niệm. Còn những ngày khác, thành phố một mực hướng về phía trước. Ngày nay Hiroshima có lòng nhiệt thành gần như sục sôi với tư cách là nhà vô địch thế giới về giải trừ hạt nhân, nhưng thành phố cũng là trung tâm giải trí, nghiên cứu và thương mại sôi động.

ngm-2005-Atomic-bomb-map_ai2html-desktop-small.jpg


Sau vụ thả bom, Hiroshima đã khôi phục nhiều dịch vụ một cách thần kỳ – nước, điện, xe điện – và những anh hùng không tên gần xa đã giúp thổi sự sống vào lại thành phố trong nhiều năm sau đó.

Nanao Kamada lớn lên ở vùng nông thôn cách Hiroshima gần 400 dặm. Đến năm 1955, khi nộp đơn vào khoa y trên thành phố, anh đã không nghĩ nhiều về bom nguyên tử. Nhưng khi đến Hiroshima, chứng kiến cảnh người dân đội mũ và mặc áo tay dài trong cái nóng oi bức chỉ để che đi các vết bỏng, anh lại muốn trở thành một chuyên gia điều trị cho những nạn nhân bom nguyên tử còn sống và nghiên cứu về phóng xạ.

Ngày nay, những vấn đề của Hiroshima cũng là những vấn đề của nhiều thành phố ở Nhật Bản, tỷ lệ sinh giảm, dân số già hoá, khách sạn không đủ sức chứa cho hơn 2 triệu khách du lịch mỗi năm, và các công trình cũng như cơ sở hạ tầng đang dần xuống cấp. Nhưng lại có cảm giác cấp bách phải gìn giữ ký ức của những người sống sót – những hibakusha. Có khoảng 47.000 người sống sót ở Hiroshima với độ tuổi trung bình là 82. Thành phố này đã cử các hibakusha đi khắp thế giới, trực tiếp và thông qua internet, để kể lại câu chuyện của họ. Bảo tàng Tưởng niệm Hoà bình Hiroshima có một thư viện video gồm hơn 1.500 chuyện kể của những người sống sót, khoảng 400 đoạn phim có thể được xem trực tuyến. Một số người sống sót còn có thể họp hội nghị truyền hình. Nhiều người cho rằng chia sẻ câu chuyện của mình đem lại nhiều ý nghĩa hơn cho những khổ đau họ đã chịu đựng.

1623334450565.png

Là một trong số rất ít những toà nhà còn trụ vững gần khu vực bình địa, Hội trường Xúc tiến Công nghiệp tỉnh Hiroshima là một lời nhắc rõ ràng về sức phá huỷ mà thành phố đã phải chịu. Hiện một phần của Công viên Tưởng niệm Hoà bình, địa điểm mang tính biểu tượng và linh thiêng nhất của thành phố, được những người hành hương từ khắp nơi trên thế giới đến viếng thăm.

Đối với một số người còn sống, nỗi sợ hãi không đâu của những công dân Nhật Bản còn lại đã trở thành một gánh nặng nhiều hơn so với di chứng của phóng xạ.

Shoso Kawamoto đã 11 tuổi khi có vụ thả bom. Anh mất đi cha mẹ, hai em gái và một em trai của mình. Em gái còn sống của anh thì chết do ung thư máu năm 17 tuổi. Dù mồ côi, nhưng anh vẫn còn may mắn: Rikiso Kawanaka, ông chủ của doanh nghiệp nước tương đậu nành ở Tomo, ngôi làng cách Hiroshima khoảng 7 dặm, đã nhận nuôi anh.

Kawanaka cho Kawamoto cơm ăn áo mặc. Ông cũng đưa ra một đề nghị lạ thường: Nếu cậu bé chịu làm việc không lương trong 12 năm, Kawanaka sẽ cho anh một căn nhà. Nhiều năm trôi qua, Kawamoto đều thức dậy lúc 2 giờ sáng và làm việc tới 4 giờ chiều, hoàn toàn không công.

Khi Kawamoto 20 tuổi, anh gặp Motoko. Cô xinh đẹp và dễ gần, đang học may váy áo và kimono. Họ đã phải lòng nhau.

Khi Kawamoto 23 tuổi, Kawanaka đã thực hiện đúng lời hứa của mình: Ông cho Kawamoto căn nhà như đã hứa. Có được căn nhà của riêng mình, Kawamoto cảm thấy đã sẵn sàng tìm gặp cha Motoko để hỏi cưới con gái ông. Nhưng người cha biết Kawamoto đến từ Hiroshima. Ông bảo anh rằng bất kỳ đứa trẻ nào được sinh ra trong cuộc hôn nhân ấy đều có thể bị quái thai do phóng xạ (thật ra, không có ảnh hưởng sức khoẻ nào được tìm thấy ở những đứa con của những người sống sót ở Hiroshima). Ông đã ngăn cấm mối lương duyên này.

1623334546092.png
1623334574678.png

Cậu bé Shinichi Tetsutani 3 tuổi đang chạy chiếc xe đạp ba bánh này khi quả bom phát nổ. Chiếc xe đạp và nón bảo hộ đó được chôn cất cùng với cậu bé. Nhiều thập kỷ sau, khi thi thể của Shinichi được chuyển tới khu mộ gia đình, cha cậu bé, Nobuo Tetsutani, đã quyên tặng những hiện vật này cho Bảo tàng Tưởng niệm Hoà Bình Hiroshima.

Kawamoto tan nát con tim. Hai ngày sau cuộc hôn nhân bị từ chối, chuyện vốn xảy ra với nhiều hibakusha, anh đã nghỉ việc, đi khỏi ngôi nhà mình từng hi sinh rất nhiều để có được, rời luôn ngôi làng của mình. Anh chưa bao giờ gặp lại Motoko lần nào nữa và không bao giờ cho phép bản thân yêu thêm ai, vì sợ phải đau khổ nhiều hơn. Cuộc sống của anh lao dốc. Anh chia sẻ mình từng cờ bạc và sa chân vào giang đạo – yakuza. Anh cũng từng nghĩ đến việc tự tử.

Sau đó anh tìm được việc trong một quán mì, cơ hội của anh chỉ giới hạn ở trình độ lớp 6 và vị thế là một hibakusha, như một con hủi thời hiện đại trong mắt người khác. Năm 70 tuổi, ông quay trở lại Hiroshima. Ở đó, cuối cùng ông đã tìm được chút bình yên. Giờ đây đã 86 tuổi, ông trở thành một ông lão trong chiếc mũ rơm và áo ghi-lê bông, được bắt gặp đang thò tay vào túi đồ và lấy ra những chiếc máy bay giấy và những con hạt giấy tặng cho trẻ em đến thăm Bảo tàng Tưởng niệm Hoà Bình Hiroshima. Kéo chiếc đuôi, ông vừa nói vừa cười rạng rỡ, và cánh sẽ vỗ. Trên cánh những chiếc máy bay in dòng chữ “Hy vọng hoà bình.”

Không gì có thể xoá bỏ được sự kỳ thị mà Kawamoto và những người sống sót khác đã phải chịu đựng. Nhưng tại Viện Nghiên cứu Y Sinh Phóng xạ Đại học Hiroshima, giám đốc Satoshi Tashiro quyết tâm cố tránh sự kỳ thị như vậy trong tương lai. Viện hướng đến cải thiện giao tiếp giữa truyền thông và các nhà khoa học, để công chúng không còn bị dao động bởi nỗi sợ không chính đáng nữa. Chuyện xảy ra với những hibakusha, anh cho biết, cũng xảy đến với những người sống gần nhà máy hạt nhân Chernobyl của Ukraine và lò phản ứng hạt nhân bị hư hại ở Fukushima của Nhật Bản.

Viện dưỡng lão Funairi Mutsumien là nhà của hàng trăm người sống sót sau vụ thả bom. Người trẻ nhất, giờ đã 74 tuổi, đang nằm trong bụng mẹ vào thời điểm diễn ra vụ nổ. Người già nhất là Tsurue Amenomori, 103 tuổi. Khi quả bom nổ, bà cách khu vực bình địa không quá một dặm, đang cho bố mẹ bệnh nằm liệt giường uống thuốc. Bà bị bỏng trên mặt, tay và chân. Hôm nay bà rất phấn khởi và tự hào có thể tự đi lên cầu thang của viện dưỡng lão. Bà rất được lòng các nhân viên.

1623334661524.png

Kuniko Watanabe, 39 tuổi, đã kể đi kể lại câu chuyện của Keiji Nakazawa, một trong những người sống sót nổi tiếng nhất ở Hiroshima, trên phim, rạp hát, hội thảo, thậm chí trên các chuyến tham quan bằng xe điện. Bà ngoại cô, Teruko Ueno, cũng là người sống sót giống như mẹ cô, nhà hoạt động hoà bình Tomoko Watanabe nhấn mạnh.

Việc chăm sóc những người còn sống này thuộc về Bộ phận Hỗ trợ Người sống sót vụ thả bom nguyên tử, gồm có 32 nhân viên do Takeshi Yahata, con trai của một hibakusha, làm chủ. Ông của Takeshi đã vứt những cái xác sau vụ thả bom; giờ đây bộ phận của Yahata giúp những người còn sống, với dịch vụ chăm sóc sức khoẻ, dịch vụ xã hội, tư vấn, chi phí viện dưỡng lão và chi phí tang lễ.

Ngay cả bây giờ, kể chuyện của Hiroshima còn có thể gây tranh cãi. Cuộc triển lãm mới tại bảo tàng tưởng niệm hoà bình đã mất 6 năm để hoàn thành, một phần bởi vì những tranh chấp giữa các uỷ ban triển lãm, Shuichi Kato, phó giám đốc bảo tàng, cho biết. Một số thành viên muốn những bức ảnh trần trụi về sự khủng khiếp của chiến tranh hạt nhân; số khác lại tranh cãi vì muốn tiết chế, sợ làm khách du lịch sợ hãi. (Trong một chuyến viếng thăm gần đây, tôi đã chứng kiến hai người ngất xỉu.)

Cuộc tranh luận là về bức ảnh nào sẽ được trưng để đón khách du lịch đến bảo tàng. Nó được giải quyết sau khi Tetsunobu Fujii, con trai của một người còn sống, thấy bức ảnh trên trang web về một cô gái nhỏ, tay băng bó, mặt đầy máu và vết bầm. Anh đoan chắc đó là mẹ mình, Yukiko Fujii. Bảo tàng đã xác nhận đó đúng là cô lúc 10 tuổi. Uỷ ban nhất trí chọn bức ảnh ấy đặt ở cổng vào triển lãm. Bức ảnh cô lúc 20 tuổi thì đặt ở lối ra. (Cô mất năm 42 tuổi.) Đó là những bức ảnh có tính biểu tượng, khó lòng quên được.

1623334716606.png

Toàn cảnh Hiroshima, ảnh của Quân đội Hoa Kỳ chụp sau vụ thả bom vài tuần, cho thấy phạm vi gây thiệt hại.
ẢNH: BẢO TÀNG TƯỞNG NIỆM HOÀ BÌNH HIROSHIMA (ẢNH TOÀN CẢNH ĐƯỢC GHÉP KỸ THUẬT SỐ BỞI ARI BESER)


Với nhiều người còn sống sau vụ nổ, cảm giác tội lỗi và vết sẹo tâm lý vẫn cứ âm ỉ. Emiko Okada, 82 tuổi, đeo mặt dây chuyển hình chim hạc tượng trưng cho hy vọng và hoà bình. Bà mới tám tuổi lúc quả bom được thả xuống. Buổi sáng đó chị gái 12 tuổi của bà, Mieko Nakasako, nói chị sẽ ra ngoài. Chị đi vào bán kính khu vực bình địa nửa dặm. Tôi hỏi Okada chị bà có mất trong vụ nổ không.

“Chị tôi mất tích,” bà trả lời.

“Mất tích?” Tôi lặp lại, tự hỏi điều đó có ý nghĩa gì không sau 75 năm đằng đẵng.

“Chị ấy vẫn chưa về nhà.” Có điều gì đó kỳ lạ ở từ “chưa,” như thể Okada bán tín bán nghi Nakasako sẽ đột ngột xuất hiện ở trước cửa vào. Sự thiếu quả quyết đó đã ám ảnh Okada.

Okada không mồ côi, nhưng bà không khác gì mồ côi. Cha mẹ bà tuyệt vọng tìm kiếm đứa con gái lớn, bỏ rơi Okada tự lang thang hè phố sinh sống, ngủ trong hầm trú tránh máy bay không kích, ăn đồ ăn thừa hoặc cướp được, một quả cà chua bị vứt, một quả sung rụng. Mãi sau này bà của Okada mới nhận nuôi cháu gái.

1623334748449.png

Những nạn nhân của vụ thả bom yên nghỉ tại nghĩa trang trên sườn đồi trong khu rừng rậm của đền thờ Mitaki từ thế kỷ thứ 9. Tên của ngôi đền bắt nguồn từ ba con thác gần đó cung cấp nước cho Lễ tưởng niệm Hoà bình Hiroshima hằng năm.

“Cha mẹ tôi đã quẩn trí sau khi mất con gái,” Okada kể. Khi hoả táng mẹ, bà nói thêm, các mảnh thuỷ tinh từng bay như đạn lạc vào cái ngày định mệnh tháng Tám đó lại hiện ra giữa tro cốt của mẹ bà.

Đối với Okada và những người khác, nỗi kinh hoàng vẫn còn tái hiện đến ngày nay. Okada ghét ánh chiều tà, “như hoàng hôn lúc bầu trời cam hồng hoặc đỏ rực, vì nó gợi nhớ tới cái đêm ngày 6 tháng Tám.”

Ở Hiroshima, người trẻ tiếp cận quá khứ của thành phố theo cách riêng của mình. Kanade Nakahara, 18 tuổi, học về vụ đánh bom ở trường và tháng 3 năm 2019 đã đến Trân Châu Cảng tham quan thực tế. Cô quyết định sẽ cống hiến vì hoà bình.

Còn những người khác thì không thể liên hệ được với thời kỳ quá xa ấy. Gần Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, toà nhà vẫn tồn tại sau vụ nổ nhưng tại đó có 42 người bị thiệt mạng, tôi tìm thấy Kenta 17 tuổi, một người mê chơi máy vi tính . Cậu coi thời đó là “lịch sử xưa lắc” và không rõ vụ thả bom vào năm nào. Cậu đoán là năm 1964.

Mặt khác, Haruna Kikuno, 18 tuổi, rùng mình khi nghe tiếng máy bay bay qua, cô nói, đó là do đã đọc sách viết về vụ đánh bom khi còn nhỏ.

Trên chuyến bay từ Hiroshima đến Tokyo, tôi đã tự giới thiệu mình với gia đình của Hiyama. Câu chuyện của gia đình họ cũng là câu chuyện của Hiroshima và lịch sử khó tin của nó. Người cha, Akihiro Hiyama 44 tuổi, còn gọi là “Aki”, lớn lên ở Hiroshima trong một gia đình làm chính trị nổi danh. Ông nội ông, Sodeshirou Hiyama được dựng tượng vinh danh cho những đóng góp của mình vào sự tái sinh Hiroshima.

Bà ngoại của Hiyama, Keiko Ochiai, đã kể anh về một người bạn của bà đã lên kế hoạch đi du lịch vào cái ngày Hiroshima bị đánh bom, nhưng chẳng may đổ bệnh. Thay vì để vé tàu lãng phí, người bạn đó đã cho Ochiai. Ngay sau khi đoàn tàu khởi hành, Ochiai nhìn ra cửa sổ và chứng kiến cột khói hình cây nấm. Bạn của bà đã không qua khỏi.

1623334807789.png

Khu vực bình địa năm 1945, Công viên Tưởng niệm Hoà bình Hiroshima giờ đây là hòn đảo xanh được bao quanh bởi thành phố chứa hơn một triệu dân. Hibakusha (những người còn sống sau vụ đánh bom) chỉ còn lại dưới 50.000 người, nhưng họ quyết tâm sẽ không bao giờ quên sự khủng khiếp của chiến tranh hạt nhân.

Nay Ochiai đã 91 tuổi. Bà từng kết hôn, có một đứa con gái và đã có cháu ngoại. Cháu trai Hiyama hiện đang sống tại Norfolk, bang Virginia, Hoa Kỳ. Ở đó, vào năm 2005, anh gặp gỡ Leah Shimer. Họ lấy nhau và sinh hai đứa con: con trai Kai 7 tuổi và con gái Emi 5 tuổi, đang ôm con kỳ lân nhồi bông của mình.

Trong trận chiến, ông của Shimer Sterling Arthur Shimer đã giúp thiết kế động cơ máy bay ném bom Siêu pháo đài B-29. Chính là những chiếc máy bay B-29 đã trút hàng chục ngàn tấn thuốc nổ xuống Nhật Bản, cũng như bom cháy, và sau đó là bom nguyên tử đã tàn phá Hiroshima.

Giữa các chuyến bay, Hiyama, Shimer và tôi đã nói về những năm tháng chiến tranh đó. Cậu bé Kai lắng nghe, cố hiểu câu chuyện. “Mẹ ơi,” cậu hỏi, “chú hề nấm là gì?” Shimer phải trả lời, “Cát bụi và mảnh vỡ bay lên trời khi bom nổ đó con,” cô nói với con trai. “Buồn lắm. Nhiều người đã phải chết.”

“Bọn trẻ thật là những người nghe dễ thương và ngây thơ,” cô nói sau đó. “Tôi mừng vì mình có thể là người kể con nghe những chuyện này.” Nhưng Kai còn có một câu hỏi nữa: “Mỹ và Nhật còn là kẻ thù của nhau không mẹ?”

“Không con,” mẹ cậu bé đáp, “họ là bạn.” Nói đoạn, cả gia đình đi đến cổng chuyến bay đường dài về nhà.


Bài báo này được cập nhật để đính chính những nội dung sau: Chỉnh sửa tên của bà ngoại Akihiro Hiyama thành Keiko Ochiai. Mẹ của Masaaki Tanabe mất trong vụ đánh bom, và cha mẹ của Shoso Kawamoto cũng đều mất trong vụ đánh bom ấy. Vị trí của Chernobyl bị sai trước đó.

Dịch bởi Kenhsinhvien.vn
(Theo National Geographic)
 
Top