Top 5 nguồn khí thải nguy hiểm nhất trong cuộc sống đô thị

Sống ở thành phố, chúng ta thường nghĩ ô nhiễm không khí là chuyện "ở đâu đó ngoài kia" nhà máy, khu công nghiệp xa trung tâm. Nhưng thực tế, phần lớn khí thải nguy hiểm mà cư dân đô thị hít thở mỗi ngày lại đến từ những nguồn rất gần: con đường bạn đi làm, công trình xây dựng cạnh nhà, hay thậm chí chính căn bếp của mình. Dưới đây là 5 nguồn phát thải khí nguy hiểm nhất trong đời sống đô thị hiện nay.

1. Khí thải từ phương tiện giao thông​

Đây là nguồn ô nhiễm không khí lớn nhất và dễ nhận biết nhất tại các đô thị, đóng góp khoảng 60–70% tổng lượng khí thải đô thị. Tại nhiều thành phố lớn, tỷ lệ ô nhiễm không khí do phương tiện giao thông gây ra thậm chí có thể lên tới 60–90%.

Trong các loại phương tiện, xe mô tô, xe gắn máy chiếm tỷ lệ lớn nhất và cũng chính là nguồn phát thải chất gây ô nhiễm lớn nhất tại đô thị đặc biệt là các xe cũ, động cơ đã xuống cấp. Xe tải, xe container và xe buýt chạy dầu diesel cũng góp phần đáng kể, nhất là vào giờ cao điểm hoặc ở khu vực dân cư đông đúc.

Các khí độc chính: CO (carbon monoxide), NOx (oxit nitơ), cùng bụi mịn PM2.5 được xem là yếu tố nguy hiểm nhất đối với sức khỏe con người trong nhóm khí thải giao thông. Bụi mịn không chỉ đến từ khí thải động cơ mà còn hình thành từ quá trình mài mòn mặt đường và lốp xe khi vận hành.

2. Khí thải từ hoạt động công nghiệp trong nội đô​

Nhiều đô thị hiện vẫn còn tồn tại các cơ sở sản xuất công nghiệp vừa và nhỏ nằm xen kẽ trong khu dân cư. Vấn đề đáng lo ngại là các doanh nghiệp này thường sử dụng công nghệ sản xuất còn lạc hậu, và dù một số cơ sở có trang bị thiết bị lọc bụi, hầu như chưa có thiết bị xử lý khí thải độc hại đạt tiêu chuẩn.

Các khí độc chính: tùy loại hình sản xuất, nhưng phổ biến gồm SO2 (lưu huỳnh đioxit), NOx, VOC (hợp chất hữu cơ bay hơi) và bụi công nghiệp. Riêng nhóm VOC xuất hiện từ sơn, dung môi, xăng dầu, chất tẩy rửa hoặc khí thải công nghiệp có thể gây kích ứng mắt, mũi, cổ họng, và một số hợp chất trong nhóm này còn có liên quan đến ung thư.

3. Khí thải và bụi từ hoạt động xây dựng​

Các công trình xây dựng, cải tạo nhà cửa diễn ra liên tục ở đô thị không chỉ tạo ra tiếng ồn mà còn là nguồn phát thải bụi và khí độc đáng kể từ máy móc thi công chạy dầu diesel, vật liệu xây dựng, đến hoạt động đào xới, phá dỡ công trình cũ.

Đây là nguồn ô nhiễm dễ bị đánh giá thấp vì mang tính tạm thời tại từng địa điểm, nhưng với mật độ công trình xây dựng dày đặc ở các đô thị đang phát triển nhanh, tác động cộng dồn lên chất lượng không khí chung là không nhỏ.

4. Khí thải từ sinh hoạt dân cư​

Đây là nguồn ô nhiễm gần gũi nhất và dễ bị bỏ qua nhất vì nó đến từ chính hoạt động thường ngày trong mỗi hộ gia đình:

• Đun nấu bằng than tổ ong, bếp gas trong không gian thiếu thông gió: sinh ra CO và CO2 từ quá trình đốt cháy không hoàn toàn, có thể gây ngạt khí nếu tích tụ trong không gian kín đây chính là chủ đề đã được phân tích ở các bài viết trước về rò rỉ gas và CO2 trong nhà
• Đốt rác, đốt vàng mã ngoài trời trong khu dân cư tạo ra khói chứa nhiều chất độc hại, đặc biệt nguy hiểm nếu rác thải chứa nhựa hoặc vật liệu tổng hợp
• Khói thuốc lá trong nhà nguồn phát thải formaldehyde và nhiều hợp chất độc hại khác đã đề cập ở bài viết trước

Ở nhiều đô thị, đặc biệt tại các bãi rác, khu vực tập kết hoặc xử lý rác thải chưa đạt chuẩn, quá trình phân hủy rác hữu cơ và đốt rác không kiểm soát tạo ra một hỗn hợp khí độc phức tạp bao gồm khí metan (CH4) từ phân hủy yếm khí, H2S (mùi trứng thối đặc trưng), cùng dioxin và furan nếu rác thải nhựa bị đốt ở nhiệt độ không đủ cao.

Nguồn ô nhiễm này thường tập trung cục bộ quanh khu vực bãi rác nhưng có thể phát tán theo hướng gió, ảnh hưởng đến các khu dân cư lân cận, đặc biệt vào những ngày thời tiết đứng gió.

Điều gì khiến 5 nguồn này đặc biệt nguy hiểm khi kết hợp?​

Trong đời sống đô thị, các nguồn ô nhiễm này không tồn tại riêng lẻ mà cộng hưởng với nhau người dân vừa hít khí thải giao thông trên đường đi làm, vừa tiếp xúc với VOC từ công trình xây dựng gần đó, vừa về nhà nấu ăn trong không gian thiếu thông gió. Việc phơi nhiễm ở nồng độ thấp nhưng lặp lại hàng ngày, kéo dài nhiều năm, có thể tích lũy độc tố trong cơ thể và dẫn đến các bệnh mạn tính về hô hấp, tim mạch ngay cả khi từng nguồn riêng lẻ chưa đạt mức "báo động".

Nhóm dễ bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi các nguồn khí thải này là trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh lý nền nhóm đối tượng cần được ưu tiên bảo vệ khi chất lượng không khí đô thị xuống thấp.

Bạn có thể làm gì?​

Dù không thể kiểm soát toàn bộ nguồn ô nhiễm ở quy mô thành phố, một số biện pháp cá nhân vẫn giúp giảm thiểu phơi nhiễm:

• Theo dõi chỉ số chất lượng không khí (AQI) trước khi ra ngoài, đặc biệt vào giờ cao điểm giao thông
• Đảm bảo thông gió tốt khi nấu ăn, tránh đun nấu bằng than tổ ong trong không gian kín
• Hạn chế đốt rác, vàng mã trong khu dân cư
• Sử dụng thiết bị đo chất lượng không khí trong nhà nếu sống gần khu công nghiệp, công trình xây dựng, hoặc trục giao thông lớn để chủ động theo dõi và có biện pháp thông gió/lọc khí phù hợp

Bạn có thể kiểm tra chất lượng không khí xung quanh bằng việc sử dụng thiết bị đo khí chuyên dụng được tích hợp các cảm biến thông minh để phát hiện, đo lường và hiển thị nồng độ các chất khí độc hại tồn tại trong không khí như CO, CO2, NOx, SO2,... các hợp chất hữu cơ bay hơi (VOCs), cũng như các hạt bụi mịn (PM2.5, PM10).

Cảm ơn tác giả đã chia sẻ! Cho mình hỏi thêm là trên thị trường hiện nay có nhiều dòng máy lọc không khí và máy đo khí gia đình, thì nên ưu tiên chọn loại cảm biến nào để phát hiện tốt cả bụi mịn PM2.5 lẫn các khí độc như CO hay VOCs từ bếp gas và công trình xung quanh vậy ạ?