Con trâu trong ca dao, dân ca

Trong chuyên mục 'Rao Vặt' đăng bởi kenvinpham, 23/3/2012. — 5.483 Lượt xem

  1. kenvinpham

    kenvinpham Thành viên mới

    Con trâu trong ca dao, dân ca

    Trong lịch sử can chi đã quen dùng ở phương Đông số thứ tự thứ 2 là Sửu tượng trưng bằng con trâu. Giờ Sửu được tính từ 1 đến 3h đêm, là thời gian yên tĩnh nhất, mọi người ngủ say, thế nhưng con trâu lại thức lặng lẽ nhai lại.

    Tháng Sửu là tháng Chạp, là tháng mà mọi người hân hoan đón Tết. Trong 12 con vật thời gian, trâu là con vật to nhất, khỏe nhất. Trâu sớm được thuần hóa, gần gũi với con người, giúp con người trong việc đồng áng nên người nông dân coi trâu như người bạn thân.
    [​IMG]
    Trong ca dao dân ca, trâu được nói đến nhiều vì trâu đóng vai trò quan trọng trong sinh hoạt ở nông thôn. Từ việc ví von về tuổi tác đến việc đồng áng, tình yêu nam nữ... đều có mặt trâu. Trâu gần gũi thân thiết với con người như hình với bóng. Thế nên trong cơ nghiệp nhà nông con trâu được xếp hạng nhất "Con trâu là đầu cơ nghiệp".

    Tuổi sửu con trâu kềnh càng,
    Cày chưa đúng buổi lại mang cày về.


    Trâu thay sức người làm công việc đồng áng nên việc mua sắm trâu là việc hệ trọng. Nhà nghèo thường khó sắm được trâu để làm mùa, phần nhiều là mướn trâu.

    Tậu trâu, lấy vợ, cất nhà
    Trong ba việc ấy thật là khó thay


    Từ buổi đầu lịch sử, khi dân ta biết trồng cây lúa nước con trâu đã là người bạn thân thiết gắn bó với nông dân. Tất cả đều phải cần cù làm lụng, hỗ trợ cho nhau để có miếng ăn.

    Trâu ơi ta bảo trâu này
    Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta
    Cấy cày vốn nghiệp nông gia
    Ta đây trâu đấy ai mà quản công
    Bao giờ ngọn lúa còn bông
    Thì còn ngọn cỏ ngoài đồng trâu ăn


    Đôi khi người nông dân cũng tâm tình thì thầm to nhỏ cùng trâu như nói chuyện với một đứa trẻ con.

    Nghé ơi ta bảo nghé này
    Nghé ăn cho béo nghé cày cho sâu
    Ở đời khôn khéo chi đâu
    Chẳng qua cũng chỉ hơn nhau chữ cần


    Tuy bận rộn vất vả trong những ngày mùa nhưng trâu cũng có ngày thong thả đứng bên bờ ruộng ăn cỏ tươi hoặc nằm trong chuồng nhỏ nhẹ nhấm bó rơm khô. Số phận của con trâu và người nông dân gắn bó đồng cam cộng khổ.

    Rủ nhau đi cấy đi cày
    Bây giờ khó nhọc có ngày phong lưu


    Nông dân rất quý con trâu, nó là một phần tài sản của họ. Nó đã được đưa ra so sánh đánh giá sự giàu nghèo.

    Thằng bờm có cái quạt mo
    Phú ông xin đổi ba bò chín trâu


    Và hình ảnh thằng Cuội chăn trâu cũng thật thà đáng thương

    Chú Cuội ngồi gốc cây đa
    Để trâu ăn lúa gọi cha ời ời
    Cha còn cắt cỏ trên trời
    Mẹ còn cưỡi ngựa đi chơi cầu vồng


    Hình ảnh con trâu cũng được dùng để phê phán những kẻ lừa đảo chỉ biết vì quyền lợi cá nhân.

    Lái trâu, lái lợn, lái bò
    Trong ba anh ấy chớ nghe anh nào


    Hoặc tỏ thái độ mỉa mai, châm biếm

    Thật thà như thể lái trâu,
    Yêu nhau như thể nàng dâu mẹ chồng.


    Ai cũng biết buôn bán thì không thể có sự thật thà, quan hệ mẹ chồng, nàng dâu cũng rất phức tạp, khó có sự dung hòa được.

    Lại có câu ca dành cho người thích lấy vợ dại, ngoan hiền

    Vợ dại thì đẻ con khôn
    Trâu chậm lắm thịt, rựa cùn chịu băm


    Bởi vậy ta nên trở về với cái vốn có không nên quá mộng tưởng. Cái gì của mình có sẵn quý hơn vì nó là có thực.

    Trâu ta ăn cỏ đồng ta
    Tuy rằng cỏ cụt nhưng là cỏ thơm


    Và rất nhiều người bằng lòng với cuộc sống hiện tại, cho như thế là sung sướng hơn người.

    Ai bảo chăn trâu là khổ
    Không, chăn trâu sướng lắm chứ?
    Ngồi lưng trâu ta hát nghêu ngao...


    Con trâu cũng là đề tài để người ta trêu chọc nhau một cách tình tứ trong những lúc lao động để quên đi nỗi mệt nhọc, vất vả.

    Trâu kia kén cỏ bờ ao
    Anh kia không vợ đời nào có con
    Người ta có trước có sau
    Thân anh không vợ như cau không buồng
    Cau không buồng như tuồng cau đực
    Trai không vợ cực lắm anh ơi
    Người ta đi đón, về đôi
    Thân anh đi lẻ, về loi một mình


    Hoặc để gợi chuyện làm quen nhau:

    Hỡi cô cắt cỏ bên đồng
    Nuôi trâu cho béo làm giàu cho cha
    Giàu thì chia bảy chia ba
    Thân em là gái được là bao nhiêu?


    Các cô gái cũng hóm hĩnh, đáo để không kém

    Cưới em tám vạn trâu bò
    Bảy vạn dê lợn, chín vò rượu tăm


    Đến khi có vợ rồi nên một lòng một dạ không nên bắt chước những người đi trước năm thê bảy thiếp để rồi gặp phải cảnh.

    Ba vợ bảy nàng hầu
    Đêm nằm chuồng trâu, gối đầu bằng chổi.
    Trâu anh con cưỡi con dòng
    Có con đi trước lòng thòng theo sau.


    Và đôi khi là những hình ảnh ẩn dụ về những ngang trái mà con trâu phải gánh chịu.

    Con trâu có một hàm răng
    Ăn cỏ đồng bằng uống nước bờ ao
    Thời sống mày đã thương tao
    Bây giờ mày chết cầm dao xẻ mày
    Thịt mày tao nấu linh đình
    Da mày bịt trống tụng kinh trong chùa
    Sừng mày tao tiện con cờ
    Làm dao, cán mác, lược dày, lược thưa…


    Thời gian dần qua đi. Theo đó, hình ảnh mục đồng vắt vẻo trên lưng trâu, hát ngêu ngao những bài đồng dao cũng đã dần mất đi. Thế nhưng hình ảnh làng quê, đồng ruộng, cây lúa, con trâu vẫn thấm sâu vào tâm hồn người dân Việt.
     



Chia sẻ cùng bạn bè

Đang tải...
TOP